NEDERLAND GESPLETEN DOOR KLASSEN-DEMOCRATIE
Het geval uitbreiding Luchthaven Lelystad
Soms kun je als een bliksemschicht visie binnen krijgen. Dat overkwam mij laatst toen ik op het TV-journaal een rapportage zag over de uitbreiding van de luchthaven in Lelystad. Ik heb al lang het gevoel dat het niet goed zit in Nederland met de democratie, maar ik kon er niet de vinger opleggen. Een soort knagend gevoel van onbehagen, waarvan je zelf niet weet waar die vandaan komt. Maar nu is het duidelijk. Er is iets helemaal mis met de democratie in Nederland en het geval ‘uitbreiding Luchthaven Lelystad’ maakt het duidelijk. Ik kan er nu de vinger opleggen: er is een democratische structuur ontstaan in Nederland, die ik ‘klassen-democratie’ noem.
Dit inzicht kwam plotseling toen ik op TV een aandoenlijke scene te zien kreeg, waarin een man de microfoon nam tijdens iets wat op een inspraakvergadering leek. Boos was hij, omdat de uitbreiding van de Luchthaven Lelystad kennelijk al een feit was, terwijl er zo veel mensen tegen de uitbreiding zijn: ‘ … er wordt heel veel kapot gemaakt’. De man vroeg nog of er toch nog wat aan gedaan kon worden. Ja, het was aandoenlijk.
Voorgebakken besluitvorming
De journaal-commentator concludeerde dat er iets was mis gegaan met de besluitvorming. Het leek erop dat het plan door de Provincie Flevoland er al doorheen was gejast voordat de inspraakprocedure goed en wel was begonnen. Ook de ombudsman trok een dergelijke conclusie. De burger was niet goed behandeld: ‘De overheid was er voor de burger, en niet andersom.’ Aandoenlijk was het weer, dat de ombudsman voorstelde dat de overheid alsnog met de burger om de tafel zou gaan zitten. Aandoenlijk inderdaad, want het is allemaal al een voldongen feit. De schop staat al lang in de klei. De investeringen zijn al zo groot, dat – zo zegt men – het allemaal niet meer is terug te draaien.
Dit is natuurlijk niet de eerste keer dat er plannen worden doorgedrukt, waarover de burger niet goed is geraadpleegd. Het zal ook niet de laatste keer zijn. Sterker nog, het gaat gewoon door, en – nu weet ik het – dat komt door de ‘klassen-democratie’ waarin wij zijn ingekapseld.
‘Bestuurderers’ en ‘klassen-democratie’
Nederland heeft een democratisch bestel, waaraan iedere burger is onderworpen. Er zijn rechten en plichten. In ieder geval, we hebben er allemaal mee te maken: de burger, de gewone burger; maar ook de minder gewone burger, zoals bestuurders bij de overheid en bestuurders bij het bedrijfsleven. Dan heb je daar nog een overtreffende trap van, die ik ‘bestuuderers’ noem. ‘Bestuurderers’ zijn burgers die niet zozeer besturen, omdat het noodzakelijk is dat er bestuurd wordt. Nee, die besturen omdat ze dat groter maakt, aanzien geeft, en hun ego streelt. Deze laatste soort bestuurders zijn in de regel uiterst actieve, gedreven, en opportunistische baasjes en bazinnetjes. Wij hebben een democratie gekregen met burgers in verschillende machtsklassen. Wij hebben een ‘klassen-democratie’ gekregen.
‘Laag-Democraten’ en ‘Hoog-Democraten’
Bestuurders en bestuurderers hebben netwerken die veel groter zijn dan waar gewone burgers over kunnen beschikken. Daarom kunnen zij snel aan informatie komen, snel opinies inwinnen, snel geïnteresseerden bij elkaar trommelen, de juiste mensen inzetten bij voordrachten, lobbygroepen activeren en betalen; kortom: zij kunnen snel handelen, snel plannen maken, en snel uitvoeren. De gewone burger blijft in alle opzichten achter. Hij moet het allemaal tot zich nemen, een mening vormen, gelijkgestemden zien te vinden, en actie ondernemen. De gewone burger bungelt bij alles achteraan. In ons gespleten democratisch bestel kunnen we dan onderscheid maken tussen verschillende soorten burgers: de ‘laag-democraten’, de gewone burger dus, en de ‘hoog-democraten’, de minder gewone burger, de burger met macht, zoals de bestuurders en bestuurderers van overheid en bedrijfsleven. De ombudsman heeft een bizarre positie: als hoog-democraat heeft hij een laag-democratische opdracht.
Democratie van twee snelheden
We zijn in een situatie gekomen dat de één meer (uitgebreider, sneller) democratisch kan handelen (de ‘hoog-democraat’) in vergelijking tot degene die minder democratisch uit de voeten kan (de ‘laag-democraat’). Er is een tweedeling ontstaan. Er is een democratie ontstaan van twee snelheden. En dát was de visie die als bliksemschicht binnenkwam toen ik de rapportage zag over de uitbreiding van de Luchthaven Lelystad. Het is niet iedere keer weer wat anders waarom het misgaat met besluitvorming. Nee, iedere keer gebeurt weer hetzelfde. In een democratie van twee snelheden, laat het zich raden welke vorm van democratie effectiever is voor zijn aanhangers: juist, de snelste vorm, de ‘democratie’ van de hoog-democraten.
Rotte tomaten
Als we iets willen doen aan falende besluitvorming, dan hoeven we niet langer te zoeken naar de oorzaken. De democratie van twee snelheden moet weer terug naar een democratie van één snelheid, die bij te houden is voor iedereen die aan het proces mee doet. Doen we dat niet, dan krijgen we het zelfde probleem de volgende keer weer, en de volgende keer, en de volgende keer …
Als er structureel niets wordt gedaan ter verbetering, dan zal uiteindelijk een kist rotte tomaten effectiever zijn dan de microfoon pakken in een inspraakvergadering.
©Frank de Zanger
Wilt u reageren? Geef een reactie onderaan dit bericht.
* * *
Romans/eBoeken/Luisterboeken van Frank de Zanger zijn te verkrijgen/bestellen bij uw boekhandel en bij de webwinkels. Zie Uitgeverij Tournesol: www.tournesol.nl
